Istorija

ŽIVO SLOVO : LIVEBLOG

Živo slovo je microblogging stranica na blogu Aknjige.com, zamišljena kao mesto za kraće sadržaje iz istorije, književnosti, umetnosti i slično. Stranica se povremeno osvežava novim sadržajem i dostupna je putem veb adrese aknjige.com/live

  • Dnevnik o Čarnojeviću

    Kako su se nekada reklamirala nova izdanja knjiga nalazimo u propratnim tekstovima, izvodima iz recenzija, koja se mogu naći na poleđini knjiga ili u starim katalozima. Tako je godine 1921. o knjizi Miloša Crnjanskog “Dnevnik o Čarnojeviću” napisano sledeće:

    “Jak lirski roman, u kome su opevani svi duševni sudari piščeve duše za vreme rata, sudari jedne savremene pesničke duše iz pokolenja Čarnojevića. Lirski napisan, roman Crnjanskoga predstavlja sobom novopronađenu formu izraza, odgovara modernom ukusu današnje književne publike. Roman je dirljivi dnevnik jedne subjektivne duše, i označava pobedu nad objektivnim romanom”.

    “Dnevnik o Čarnojeviću” objavljen je 1921. godine kao prva knjiga popularne biblioteke “Albatros”

  • Čuveni beogradski hoteli XIX veka

    Gustav Rau, nemački putopisac (1825-1878) godine 1873. objavio je u Pragu knjigu pod naslovom “Srbija i Srbi” u kojoj se nalazi i beleška o beogradskim hotelima s kraja XIX veka. Sada sam stanovao u “Srpskoj kruni” (današnja zgrada Gradske biblioteke u Knez Mihailovoj), u veoma lepoj i udobnoj odaji koja je gledala na parkove Kalemegdana. U prizemlju hotela bila je kafana, bilijarska soba, čitaonica i trpezarija čiji su se prozori i vrata otvrali na verandu sa pogledom na park. Sa “Srpskom krunom” sučeljava se, isto tako potpuno uređen, drugi hotel, “Kod srpskog kralja” (na uglu današnje Vasine ulice) koji u pogledu unutrašnjeg uređenja i udobnosti ništa ne zaostaje za prvim. Treći hotel u glavnoj ulici grada (današnje Terazije), hotel “Pariz”, mogao bi, kao i prva dva, da opstane u svakom velikom gradu Srednje Evrope.

  • Oktoih Petoglasnik Đurđa Crnojevića u Visokim Dečanima

    Jedini  sačuvani primerak četvrte po redu knjige objavljene u štampariji Crnojevića na Cetinju, ili bolje reći  njen ostatak, nalazi se u  manastiru Visoki Dečani. Kako se nepotpun primerak Oktoiha petoglasnika našao u manastiru Dečani zapisao je 1973. godine Svetozar St. Dušanić, nekadašnji upravnika muzeja Srpske pravoslavne crkve:

    Pre nego što je došao u posed manastira Dečana ovaj petoglasnik je pripadao crkvi u Kučima, u Crnoj Gori. Pomenutom hramu njega je poklonila 1684. neka monahinja Ana. Iz kratke beleške dečanskog arhimandrita Serafima, u njegovom delu „Dečanski spomenici”, vidi se da je 1864. godine pripadao dečanskoj biblioteci. Mada arhimandrit Serafim nije izrično kazao da je reč o Crnojevića petoglasniku, već samo o „jednom starom oktoihu”, objavljeni zapis iz ove knjige jasno svedoči koji je oktoih u pitanju.“

    Poznato je da su u toku 1493, 1494, 1495. do 1496. godine na Cetinju štampane četiri knjige: pored prve knjige Oktoiha, od prvog do četvrtog glasa, po otkriću Đorđa Sp. Radojičića i drugih proučavalaca ovoga vremena, štampana je i druga knjiga Oktoiha, od petog do osmog glasa, tj petoglasnik. Dejan Medaković drži da je Oktoih petoglasnik najlepše i tehnički najbolje izvedena knjiga prve cetinjske štamparije.

     

  • Sveta nesreća

    Jose de Siguenza, savetnik španskog kralja Filipa II, opisao je opsesiju ovog suverena da sakuplja posmrtne ostatke kanonizovanih muškaraca i žena kao “svetu nesreću”. Kažu da je uspeo da sakupi kolekciju od 7.422 moštiju koje je čuvao u manastiru Escorial. Zbirka je sadržala 12 celih tela, 144 glave i 306 dugih kostiju, iako se većina, oko četiri hiljade, sastojala od minijaturnih delova moštiju. Otac Siguenza je zapisao da su posedovali mošti skoro svih svetaca, izuzev Josifa iz Nazareta, Svetog Jovana Evanđeliste i Svetog apostola Jakova.”

  • Godište 1927. almanaha “Jadranska straža”

    Godište 1927 almanaha “Jadranska straža” posebno je značajno zbog tri teksta koja su tu objavljena. Ovde je prvi put objavljeno delo Miloša Crnjanskog “Naše plaže na Jadranu”, koje iste 1927. izlazi i kao zasebna knjiga (prvo izdanje u formi knjige). Zatim, u godištu 1927. štampan je putopis Stanislava Vinavera “Izlet po Jadranskom i Sredozemnom moru”, kao i studija Stanislava Krakova “Spomenici naše prošlosti u italiji”.

  • Serbski narodni list

    Na današnji dan 1. Jula 1835. u Pešti je izašao prvi broj “Serbskog narodnog lista”, ilustrovanog književnog nedeljnika. Pokrenuo ga je kulturni i nacionalni radnik, publicista i urednik “Letopisa” Matice srpske Teodor Pavlović. List je s kraćim prekidima izlazio do 1848.

  • Štamparija srpskih invalida u Bizerti

    Štamparija srpskih invalida bila je jedna od nekoliko srpskih štamparija koje su radile u egzilu tokom Prvog svetskog rata.

    Ova štamparija osnovana je u Bizerti (Tunis) u leto 1917. godine. Nalazila se u ulici 5 Rue la Goulette. Kako se navodi, cilj joj je bio (1) da se u njoj srpski ratni invalidi obuče tipografskom, mašinskom i knjigovezačkom zanatu, (2) da se u njoj štampaju knjige  korisne za srpski narod. Zbirka tih knjiga nazvana je “Napred”. Knjige štampane u Štampariji srpskih invalida deljene su besplatno ili su se prodavale ispod cene. Jedan deo štampanih knjiga deljen je i srpskim školama. Pojedine naslove objavljene u ovoj štampariji možete pogledati ovde.

  • Šta znači izraz “Alma Mater”?

    Nekadašnji tradicionalni latinski naziv za visoku školu i univerzitet bio je “Alma mater”. tj. “majka hraniteljka”. Naziv potiče od rimskog klasika Tit Lukrecija Kara (98-55 p.n.e.), pisca dela “De rerum natura” (O prirodi stvari) koji je boginju Veneru smatrao izvorom i majkom svega na svetu. U starim visokim školama su izučavane “Artes liberales”, tj. “slobodne veštine”. U srednjem veku su se delile na “Trivijum” – gramatiku, logiku i retoriku i na “kvadrivijum” – aritmetiku, geometriju, astronomiju i muziku. Na pravnim školama se izučavalo civilno i kanonsko pravo, a kandidati sa položenim ispitom sticali su titulu “rigorosus” – strog, tj. doktor građanskog (civilnog) i kanonskog (crkvenog) prava.

  • Književni oglas za Pesme M. Ćurčina iz 1906

    Poznati beogradski izdavač S. B. Cvijanović štampao je 1906. godine književni oglas za knjigu koja će biti objavljena iste godine. Radi se o prvoj knjizi pesama srpskog moderniste Milana Ćurčina. U pomenutom oglasu za knjigu izdavač kaže sledeće:

    “Javljam, da ću uskoro izdati lepo opremljene Pesme M. Ćurčina. Knjiga će biti ukrašena šarama od umetničke ruke. Iznosiće pet do šest tabaka; a štampaće se samo u 440 primeraka, od kojih se sedamdeset na drugoj hartiji, neće prodavati. Molim čitaoce, da se unapred prijave, ako žele knjigu imati. Prijave će se zapisivati tačno kako budu stizale. U Beogradu, marta 1906. g. S. B. Cvijanović, knjižar”.

    Kada je knjiga 1906. ugledala svetlo dana, na predlistu je dodato još da su pomenutih 70 primeraka označeni brojem (numerisani), kao i da je knjiga štampana u štampariji D. Dimitrijevića. Vrlo lepo očuvan primerak ovog izdanja možete pogledati u Knjižari.

  • Prvi srpski list koji je pisao o modi

    Ilustrovana “Srpska novina ili magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu” pod uredništvom Antonija Arnota, budimskog advokata i spisatelja, saradnika Matice srpske (osnovane 1826. u Pešti), prvi je srpski list posvećen i modi. Uz Antonija Arnota u listu je sarađivao i Dominik Perlaska, peštanski litograf i bakrorezac, koga treba smatrati urednikom likovnih priloga. Najveći broj ilustracija odnosi se na modne priloge. Po savetima i prilozima ovih novina odevale su se srpske žene i muškarci krajem četvrte i u petoj deceniji 19. veka. Ova novina izlazila je od 1838. do 1839. godine u Pešti, dakle samo jednu godinu. Prvi broj izašao je 1. januara 1838. godine, dok je poslednji, broj 47, objavljen 11. juna 1839. godine. Izdavač ovog prvog srpskog “modnog magazina” bila je štamparija Josifa Bajmela (Писмены Іос. Баймела). Od broja 1 za 1839. godinu naslov novine se menja u “Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu”, a izdavaštvo je premešteno u Budim, štamparija “Pismeni Kraljevskog Univerziteta Peštanskog”.

  • Neobjavljena monografija o Božidaru Karađorđeviću

    U časopisu Vidici za godinu 1938. br. 3, rubrika: Sudbine i ličnosti, povodom 30-godišnjice Božidareve smrti objavljen je članak Sime Simića pod naslovom: Iz života Božidara Karađorđevića – književnika i umetnika. To su, kako kaže sam autor, fragmenti iz monografije o Božidaru koju je pripremao za štampu, a koja ni do danas nije objavljena. Ipak, ovaj članak je najopširnija Božidareva biografija objavljena na našem jeziku.

  • Srpski pesnik koji nije znao srpski

    Dimitrije „Mita“ Popović (Baja, 3. jul 1841 – Budimpešta, 8. jun 1888) je bio advokat i srpski pesnik iz Ugarske. Mita Popović u svojoj mladosti nije ili je veoma slabo govorio srpski. Pesme je počeo pisati na mađarskom jeziku i bio je veoma cenjen zbog toga. Tek na studijama, u Pešti, u tadašnjem književnom okruženju srpske omladine, naučio je srpski i na maternjem jeziku je 1862. g. i propevao. Objavio je tri zbirke ljubavnih i rodoljubivih pesama. Prvu, veliku, zbirku svojih pesama štampao je Mita 1874. godine izdanjem knjižare Braće Jovanovića u Pančevu (Odabrane pesme Mite Popovića). Godine 1877. izašla je u Novome Sadu zbirka njegovih bojnih pesama pod imenom “Pred Vaskrs”, a godinu dana docnije i treća knjiga u kojoj su epske pesme o tadašnjem ratu srpsko-turskom i koja se zove “Svetli dani srpski”. Mita Popović je poslednje dve godine proveo u duševnoj bolnici u Budimpešti, gde je i umro 1888. godine.

  • Galski rat u prevodu Mite Živkovića iz 1898.

    Godine 1898. u Beogradu je objavljeno delo Julija Cezara “Galski Rat”. Radi se o prvom prevodu ovog značajnog dela na srpski jezik. Prevodilac je bio Mita Živković. Iste 1898. godine zasebno je, kao posebna knjiga, štampan i izdat atlas sa kartama koji ide uz ovo delo. Atlas sadrži 8 presavijenih listova sa 15 karti. Ove vrlo retke karte nisu objavljene ni u jednom kasnijem izdanju kod nas.
  • Uspomene Jovana Sjenickog

    Jovan Sjenicki napisao je “Uspomene iz okupacije” (Beograd 1930, str. 78, izdavač Narodna misao) kako bi opravdao svoje “mutno” delovanje u zemlji okupiranoj od Austrijanaca i odbranio se od napada da je bio ratni profiter i izdajica. O Sjenickom Božidar S. Nikolajević u knjizi “Laž i kleveta” (Beograd 1920) kaže sledeće: “Izvesan broj ljudi izvlačio je, svesno i s planom, lični ćar iz okupacije (ratni bogataši čiji je kolovođa Jovan Sjenicki, protiv koga se Politika ne buni), ili je okupaciono stanje iskorišćavao nanoseći štetu svojim bližnjima, prokazivanjem i panjkanjem pojedinaca koji su zbog toga bili hapšeni, internirani, pa čak i vešani. Takve prodane duše moraju iskusiti kaznu…”

  • Šta znači i odakle potiče reč zejtin?

    Zejtin je ulje koje se dobija preradom plodova masline, suncokreta ili drugih biljaka. Kod nas se zejtinom obično smatra samo suncokretovo ulje. Sama reč zejtin (Zeytin) orijentalnog je porekla i potiče od istoimene arapsko-turske reči koja znači “maslina”. On označava vrt od maslinovih stabala, maslinovu baštu, maslinjak. Ovaj termin prisutan je i u toponimiji. Tako se zove mesto blizu Soluna na kome je nakon Prvog svetskog rata podignut mauzolej-kosturnica za oko 8500 srpskih vojnika poginulih na Solunskom frontu 1916-1918. godine.

  • Kako i gde je sahranjen Josif Pančić

    Još za života, veliki prirodnjak i prvi predsednik Srpske Kraljevske Akademije, Josif Pančić (1814-1888) pripremio je sebi kovčeg u kome će biti sahranjen. Bio je to jednostavan sanduk od omorike, drveta koje je on na Kopaoniku pronašao i opisao, i koje se u nauci naziva “Pančićeva omorika”. Ali, kada je veliki naučnik preminuo, već je bilo zabranjeno sahranjivanje samo u drvenim sanducima na starom groblju na Tašmajdanu. Međutim, tadašnji ministar unutrašnjih dela Svetozar Milosavljević napravio je presedan i Pančić je sahranjen po svojoj volji, u sanduku od svog omiljenog drveta, u zidanoj grobnici koju je sebi podigao na Tašmajdanskom groblju kod crkve Sv. Marka u Beogradu. Godine 1951. godine posmrtni ostaci Josifa i njegove supruge Ljudmile preneti su u mauzolej na Pančićevom vrhu, najviši vrh planine Kopaonik. NATO projektili su 1999. godine pogodili Pančićev vrh i oštetili mauzolej. Kroz razrušene kamene blokove video se kovčeg od omorike u kome leže posmrtni ostaci Josifa Pančića.

Napiši komentar