Istorija

ŽIVO SLOVO : LIVEBLOG

Živo slovo je microblogging stranica na blogu Aknjige.com, zamišljena kao mesto za kraće sadržaje iz istorije, književnosti, umetnosti i slično. Stranica se povremeno osvežava novim sadržajem i dostupna je putem veb adrese aknjige.com/live

  • Stari Grci su izumrli

    Austrijski istoričar Johan Filip Falmerajer je u svom delu “Istorija Moreje u srednjem veku” tvrdio da su stari Grci izumrli i da je hrišćansko stanovništvo Grčke u njegovo vreme uglavnom slovenskog porekla. Takođe je tvrdio da među toponimima u Moreji (Peloponezu), nazivi mesta su isključivo slovenski i turski.

    Ključna i pogubna uloga u helenizaciji stanovništva pripala je Fanariotima (pripadnici grčke elite u Carigradu). Bez obzira na helenizaciju putem crkve, tj. Carigradske patrijaršije, helenizacija nije dala očekivane rezultate sve do stvaranja moderne grčke države u 19. veku.

    Iz dela: “Srbi u Grčkoj”, Aleksandar Mitić (Banja Luka 2019).

  • Lujza Labe Lionka (1524-1566)

    Louise Charlin Perrin Labé, (oko 1524. – 25. april 1566), takođe poznata kao La Belle Cordiere, bila je feministička francuska pesnikinja iz doba renesanse, rođena u Lionu. O njenom životu i porodici sačuvano je malo podataka. Nije bila ni kraljevskog, ni plemenitog roda. I po ocu i po mužu, trgovcima konopljom i užima,  ostao joj je nadimak La Belle Cordirere, tj. lepa užanka ili lepa konopljanka. Pored imućnog oca i brata, učila je jezike, muziku, jahanje i mačevanje. Družila se sa pesnicima i nije strepela pred društvenim konvencijama. Zato je o njoj ostalo nekoliko krajnje suprotnih mišljenja; za jedne je Lujza bila skoro anđeoski lepa i čestita, za druge oličenje poročnosti.  Pogotovu posle uspeha njenih “Dela”, 1555. godine, anonimna pera nisu je štedela. Obolevši od kuge 1565. godine, preminula je sledeće 1566. Nakon smrti za dugo vremena tišina je prekrila i pesnikinju i njena “Dela”, sve do 18. i 19. veka kada su ponovo objavljena. Njena se poezija smatra ženskim pandanom čuvenih francuskih romantičara kao što su Moris Seve, Pontus de Tajar, Klod de Tajmon, Klemon Maro, Oliver de Manji itd.

  • Generalova kći od I. N. Potapenka

    Početkom XX veka, u to vreme poznati ruski pisac Potapenko, slika u ovom romanu tragičnu sudbinu jedne mlade kćeri, za čiju su tragediju krivi roditelji i pogrešno vaspitanje. Iz velikovaroške sredine pisac prenosi i razvija sudbinu svoje glavne junakinje u jednom malom ruskom selu, gde je rastrže bolećiva slovenska duševna osama, koja gubi svoju ravnotežu i podleže nasilnoj smrti, nevina i velika u svojoj čistoti, a puna uzvišene mržnje prema surovom svetu i životu. Ovaj roman izdala je 1914. Sveslovenska knjižara M. J. Stefanovića i druga. Tekst je sa ruskog preveo profesor i književnik Rista J. Odavić (1870-1932).
  • O starom exlibrisu Đovani Markezija

    Jedna naša knjiga štampana u Beogradu 30-tih godina XX veka putovala je do Italije, gde je činila deo privatne biblioteke Đovani Markezija (Giovanni Marchesi). Nakon nekoliko decenija nekako je našla put, pa se u XXI veku ponovo obrela u mestu svog rođenja, Beogradu. Na njoj su ostali tragovi ovog putešestvija u vidu dva exlibrisa na kojima je zabeleženo sledeće:

    Na većem exlibrisu ispisan je moto na latinskom: “Pro captu lectoris habent sua fata libelli”, što u prevodu znači: “Prema mogućnostima čitaoca, knjige imaju svoju sudbinu”. Radi se o stihu 1286 iz dela “De litteris, De syllabis, De Metris”, latinskog gramatičara Terentianus Maurus-a (2. vek n.e.).

    Na manjem exlibrisu nalaze se Senekine reči: “Quod non vetat lex, hoc vetat fieri pudor” ili u prevodu: “Skromnost (ili sramota) nam brane ono što nam zakon dozvoljava.”

  • Ko je bio Milenko Rančić?

    Veliki je broj građana nekadašnje kraljevine Srbije koji su u njenom javnom životu uzeli manje ili više učešća i zasluga, a o kojima se danas ne zna ništa. Pokušavajući da rastumačim posvetu na naslovnoj strani jedne knjige, nailazim na ime Milenko Rančić. O njemu sam uspeo da saznam sledeće: bio je ujak srpskog istoričara Milenka Vukićevića (1867-1935). Bio je i jedan od prvih činovnika Državne arhive, današnjeg Arhiva Srbije, koji je osnovan 14. maja 1900. godine. Prvi upravnik Arhiva bio je profesor književnosti Prve beogradske gimnazije dr Mihailo Gavrilović, arhivari saradnici Milenko Rančić, Jovan Ivković i pisac Radoje Domanović. O Rančiću saznajemo i sledeće: ratne 1915. godine, Milenko Rančić bio je zadužen za sačinjavanje spiskova akata i knjiga spakovanih za evakuaciju iz Beograda u Niš. Knjiga na kojoj se nalazi posveta je istorijska studija Milenka Vukićevića “Karađorđe”, a posvetu je napisao autor, poklanjajući primerke svoje najznačajnije knjige svom ujaku i imenjaku Milenku.

  • Dnevnik o Čarnojeviću

    Kako su se nekada reklamirala nova izdanja knjiga nalazimo u propratnim tekstovima, izvodima iz recenzija, koja se mogu naći na poleđini knjiga ili u starim katalozima. Tako je godine 1921. o knjizi Miloša Crnjanskog “Dnevnik o Čarnojeviću” napisano sledeće:

    “Jak lirski roman, u kome su opevani svi duševni sudari piščeve duše za vreme rata, sudari jedne savremene pesničke duše iz pokolenja Čarnojevića. Lirski napisan, roman Crnjanskoga predstavlja sobom novopronađenu formu izraza, odgovara modernom ukusu današnje književne publike. Roman je dirljivi dnevnik jedne subjektivne duše, i označava pobedu nad objektivnim romanom”.

    “Dnevnik o Čarnojeviću” objavljen je 1921. godine kao prva knjiga popularne biblioteke “Albatros”

  • Čuveni beogradski hoteli XIX veka

    Gustav Rau, nemački putopisac (1825-1878) godine 1873. objavio je u Pragu knjigu pod naslovom “Srbija i Srbi” u kojoj se nalazi i beleška o beogradskim hotelima s kraja XIX veka. Sada sam stanovao u “Srpskoj kruni” (današnja zgrada Gradske biblioteke u Knez Mihailovoj), u veoma lepoj i udobnoj odaji koja je gledala na parkove Kalemegdana. U prizemlju hotela bila je kafana, bilijarska soba, čitaonica i trpezarija čiji su se prozori i vrata otvrali na verandu sa pogledom na park. Sa “Srpskom krunom” sučeljava se, isto tako potpuno uređen, drugi hotel, “Kod srpskog kralja” (na uglu današnje Vasine ulice) koji u pogledu unutrašnjeg uređenja i udobnosti ništa ne zaostaje za prvim. Treći hotel u glavnoj ulici grada (današnje Terazije), hotel “Pariz”, mogao bi, kao i prva dva, da opstane u svakom velikom gradu Srednje Evrope.

  • Oktoih Petoglasnik Đurđa Crnojevića u Visokim Dečanima

    Jedini  sačuvani primerak četvrte po redu knjige objavljene u štampariji Crnojevića na Cetinju, ili bolje reći  njen ostatak, nalazi se u  manastiru Visoki Dečani. Kako se nepotpun primerak Oktoiha petoglasnika našao u manastiru Dečani zapisao je 1973. godine Svetozar St. Dušanić, nekadašnji upravnika muzeja Srpske pravoslavne crkve:

    Pre nego što je došao u posed manastira Dečana ovaj petoglasnik je pripadao crkvi u Kučima, u Crnoj Gori. Pomenutom hramu njega je poklonila 1684. neka monahinja Ana. Iz kratke beleške dečanskog arhimandrita Serafima, u njegovom delu „Dečanski spomenici”, vidi se da je 1864. godine pripadao dečanskoj biblioteci. Mada arhimandrit Serafim nije izrično kazao da je reč o Crnojevića petoglasniku, već samo o „jednom starom oktoihu”, objavljeni zapis iz ove knjige jasno svedoči koji je oktoih u pitanju.“

    Poznato je da su u toku 1493, 1494, 1495. do 1496. godine na Cetinju štampane četiri knjige: pored prve knjige Oktoiha, od prvog do četvrtog glasa, po otkriću Đorđa Sp. Radojičića i drugih proučavalaca ovoga vremena, štampana je i druga knjiga Oktoiha, od petog do osmog glasa, tj petoglasnik. Dejan Medaković drži da je Oktoih petoglasnik najlepše i tehnički najbolje izvedena knjiga prve cetinjske štamparije.

     

  • Sveta nesreća

    Jose de Siguenza, savetnik španskog kralja Filipa II, opisao je opsesiju ovog suverena da sakuplja posmrtne ostatke kanonizovanih muškaraca i žena kao “svetu nesreću”. Kažu da je uspeo da sakupi kolekciju od 7.422 moštiju koje je čuvao u manastiru Escorial. Zbirka je sadržala 12 celih tela, 144 glave i 306 dugih kostiju, iako se većina, oko četiri hiljade, sastojala od minijaturnih delova moštiju. Otac Siguenza je zapisao da su posedovali mošti skoro svih svetaca, izuzev Josifa iz Nazareta, Svetog Jovana Evanđeliste i Svetog apostola Jakova.”

  • Godište 1927. almanaha “Jadranska straža”

    Godište 1927 almanaha “Jadranska straža” posebno je značajno zbog tri teksta koja su tu objavljena. Ovde je prvi put objavljeno delo Miloša Crnjanskog “Naše plaže na Jadranu”, koje iste 1927. izlazi i kao zasebna knjiga (prvo izdanje u formi knjige). Zatim, u godištu 1927. štampan je putopis Stanislava Vinavera “Izlet po Jadranskom i Sredozemnom moru”, kao i studija Stanislava Krakova “Spomenici naše prošlosti u italiji”.

  • Serbski narodni list

    Na današnji dan 1. Jula 1835. u Pešti je izašao prvi broj “Serbskog narodnog lista”, ilustrovanog književnog nedeljnika. Pokrenuo ga je kulturni i nacionalni radnik, publicista i urednik “Letopisa” Matice srpske Teodor Pavlović. List je s kraćim prekidima izlazio do 1848.

  • Štamparija srpskih invalida u Bizerti

    Štamparija srpskih invalida bila je jedna od nekoliko srpskih štamparija koje su radile u egzilu tokom Prvog svetskog rata.

    Ova štamparija osnovana je u Bizerti (Tunis) u leto 1917. godine. Nalazila se u ulici 5 Rue la Goulette. Kako se navodi, cilj joj je bio (1) da se u njoj srpski ratni invalidi obuče tipografskom, mašinskom i knjigovezačkom zanatu, (2) da se u njoj štampaju knjige  korisne za srpski narod. Zbirka tih knjiga nazvana je “Napred”. Knjige štampane u Štampariji srpskih invalida deljene su besplatno ili su se prodavale ispod cene. Jedan deo štampanih knjiga deljen je i srpskim školama. Pojedine naslove objavljene u ovoj štampariji možete pogledati ovde.

  • Šta znači izraz “Alma Mater”?

    Nekadašnji tradicionalni latinski naziv za visoku školu i univerzitet bio je “Alma mater”. tj. “majka hraniteljka”. Naziv potiče od rimskog klasika Tit Lukrecija Kara (98-55 p.n.e.), pisca dela “De rerum natura” (O prirodi stvari) koji je boginju Veneru smatrao izvorom i majkom svega na svetu. U starim visokim školama su izučavane “Artes liberales”, tj. “slobodne veštine”. U srednjem veku su se delile na “Trivijum” – gramatiku, logiku i retoriku i na “kvadrivijum” – aritmetiku, geometriju, astronomiju i muziku. Na pravnim školama se izučavalo civilno i kanonsko pravo, a kandidati sa položenim ispitom sticali su titulu “rigorosus” – strog, tj. doktor građanskog (civilnog) i kanonskog (crkvenog) prava.

  • Književni oglas za Pesme M. Ćurčina iz 1906

    Poznati beogradski izdavač S. B. Cvijanović štampao je 1906. godine književni oglas za knjigu koja će biti objavljena iste godine. Radi se o prvoj knjizi pesama srpskog moderniste Milana Ćurčina. U pomenutom oglasu za knjigu izdavač kaže sledeće:

    “Javljam, da ću uskoro izdati lepo opremljene Pesme M. Ćurčina. Knjiga će biti ukrašena šarama od umetničke ruke. Iznosiće pet do šest tabaka; a štampaće se samo u 440 primeraka, od kojih se sedamdeset na drugoj hartiji, neće prodavati. Molim čitaoce, da se unapred prijave, ako žele knjigu imati. Prijave će se zapisivati tačno kako budu stizale. U Beogradu, marta 1906. g. S. B. Cvijanović, knjižar”.

    Kada je knjiga 1906. ugledala svetlo dana, na predlistu je dodato još da su pomenutih 70 primeraka označeni brojem (numerisani), kao i da je knjiga štampana u štampariji D. Dimitrijevića. Vrlo lepo očuvan primerak ovog izdanja možete pogledati u Knjižari.

  • Prvi srpski list koji je pisao o modi

    Ilustrovana “Srpska novina ili magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu” pod uredništvom Antonija Arnota, budimskog advokata i spisatelja, saradnika Matice srpske (osnovane 1826. u Pešti), prvi je srpski list posvećen i modi. Uz Antonija Arnota u listu je sarađivao i Dominik Perlaska, peštanski litograf i bakrorezac, koga treba smatrati urednikom likovnih priloga. Najveći broj ilustracija odnosi se na modne priloge. Po savetima i prilozima ovih novina odevale su se srpske žene i muškarci krajem četvrte i u petoj deceniji 19. veka. Ova novina izlazila je od 1838. do 1839. godine u Pešti, dakle samo jednu godinu. Prvi broj izašao je 1. januara 1838. godine, dok je poslednji, broj 47, objavljen 11. juna 1839. godine. Izdavač ovog prvog srpskog “modnog magazina” bila je štamparija Josifa Bajmela (Писмены Іос. Баймела). Od broja 1 za 1839. godinu naslov novine se menja u “Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu”, a izdavaštvo je premešteno u Budim, štamparija “Pismeni Kraljevskog Univerziteta Peštanskog”.

Napiši komentar